PPW-K krok po kroku: jak opisać niesamodzielność i przygotować się do oceny 32 czynności WZON

Od jakości tych odpowiedzi może zależeć, czy skład ustalający Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności prawidłowo rozpozna rzeczywisty zakres potrzebnej pomocy.

Na początku trzeba jednak wyjaśnić zasadniczą różnicę:

W tym poradniku wyjaśniamy:

1. jak prawidłowo wypełnić PPW-K;
2. co wpisać w poszczególnych częściach formularza;
3. czym różni się diagnoza medyczna od opisu funkcjonalnego;
4. jak opisywać pomoc drugiej osoby;
5. jak PPW-K łączy się z 32 czynnościami ocenianymi przez WZON;
6. gdzie opisać ograniczenia, dla których nie przewidziano osobnej rubryki;
7. jak przygotować się do obserwacji i wywiadu;
8. co zrobić, gdy WZON ustali zbyt niski poziom potrzeby wsparcia.

PPW-K a formularz 32 czynności WZON – to nie są te same dokumenty

W postępowaniu dotyczącym poziomu potrzeby wsparcia występują trzy podstawowe dokumenty.

Wzór PPW-K został określony w rozporządzeniu Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z 11 grudnia 2023 r. w sprawie wzoru wniosku o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia oraz wzoru kwestionariusza samooceny trudności w zakresie wykonywania czynności związanych z funkcjonowaniem.

Lista 32 czynności, sposób ich oceniania oraz wzór formularza stosowanego przez skład ustalający wynikają natomiast z rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z 23 listopada 2023 r. w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia.

Oba rozporządzenia pozostają obowiązującymi podstawami prawnymi postępowania.

Schemat postępowania można przedstawić następująco:

wniosek i PPW-K → obserwacja, wywiad i ocena funkcjonowania → ocena 32 czynności → decyzja WZON → wniosek do ZUS

PPW-K jest ważnym źródłem informacji, ale nie przesądza automatycznie o liczbie punktów. Skład ustalający dokonuje własnej oceny funkcjonowania.

Czy WZON ocenia dokumentację medyczną?

Dokumentacja medyczna nie jest podstawowym materiałem służącym do punktowej oceny 32 czynności. Poziom potrzeby wsparcia ma charakter funkcjonalny, a nie wyłącznie medyczny.

Zgodnie z oficjalnymi wyjaśnieniami ocena jest dokonywana na podstawie:

• informacji zawartych w kwestionariuszu PPW-K;
• obserwacji zachowania i sposobu funkcjonowania;
• wywiadu bezpośredniego;
• wykonania lub próby wykonania wybranych działań;
• informacji przekazanych przez opiekuna faktycznego, gdy nie można ich uzyskać bezpośrednio od osoby ocenianej.

Dokumentacja potwierdzająca niepełnosprawność jest potrzebna do wykazania statusu uprawniającego do ubiegania się o decyzję WZON. Nie należy jednak zakładać, że samo przedstawienie licznych zaświadczeń, wyników badań albo wypisów ze szpitala spowoduje przyznanie odpowiedniej liczby punktów.

W tym postępowaniu znaczenie ma przede wszystkim odpowiedź na pytanie:

Jak niepełnosprawność ogranicza samodzielne, świadome, skuteczne i bezpieczne wykonywanie codziennych czynności?

Jak wygląda formularz PPW-K?

PPW-K obejmuje między innymi:

• instrukcję wypełniania;
• informację o niemożności samodzielnego sporządzenia samooceny;
• dane identyfikacyjne;
• ogólną ocenę funkcjonowania;
• technologie wspomagające;
• główne dolegliwości i częstotliwość ich występowania;
• poruszanie się;
• dbanie o siebie i własne zdrowie;
• aktywność w gospodarstwie domowym;
• porozumiewanie się;
• funkcjonowanie w społeczeństwie;
• funkcjonowanie poznawcze i psychiczne;
• odbiór bodźców wzrokowych i słuchowych;
• inne ważne informacje o funkcjonowaniu;
• trudności z dotarciem do miejsca przeprowadzenia oceny;
• oświadczenie i podpis.

W częściach dotyczących codziennego funkcjonowania pytania PPW-K nie odpowiadają jeden do jednego 32 czynnościom ocenianym przez WZON. Jedna rubryka PPW-K może dostarczać informacji o kilku czynnościach punktowanych odrębnie.

Przykładowo ogólne pytanie o higienę może mieć znaczenie dla osobnej oceny:

• mycia i osuszania całego ciała;
• mycia i osuszania rąk oraz twarzy;
• pielęgnowania poszczególnych części ciała.

Z kolei niektóre czynności oceniane przez WZON, takie jak pozostawanie samemu w domu przez co najmniej dobę, nie mają w PPW-K jednej wyraźnie wyodrębnionej rubryki.

Diagnoza medyczna a opis funkcjonalny

Samo podanie nazw chorób nie pokazuje poziomu potrzeby wsparcia.

Diagnoza medyczna odpowiada na pytanie:

„Na jakie choroby lub zaburzenia cierpi dana osoba?”

Opis funkcjonalny odpowiada natomiast na pytania:

• czego osoba nie wykonuje samodzielnie;
• którego etapu czynności nie może rozpocząć lub zakończyć;
• dlaczego wykonanie czynności jest niemożliwe albo niebezpieczne;
• jakiej pomocy człowieka potrzebuje;
• jak często wsparcie jest konieczne;
• czy używany sprzęt zapewnia rzeczywistą samodzielność;
• co dzieje się w przypadku braku pomocy.

Przykład niewystarczającego opisu

„Mam chorobę Parkinsona, zwyrodnienie kręgosłupa i nadciśnienie.”

Z takiego zdania nie wynika, czy osoba samodzielnie wstaje, chodzi, ubiera się, przyjmuje leki i korzysta z toalety.

Przykład opisu funkcjonalnego

„Nie wstaję samodzielnie z łóżka. Sztywność, drżenie i osłabienie nóg uniemożliwiają mi bezpieczne przejście z leżenia do pozycji siedzącej i stojącej. Przy każdym wstawaniu córka podnosi mój tułów, przekłada nogi poza krawędź łóżka, ustawia stopy i podtrzymuje mnie do chwili uchwycenia balkonika. Bez tej pomocy tracę równowagę i upadam.”

Prawidłowy opis powinien przedstawiać następujący ciąg:

czynność → ograniczenie → sposób udzielania pomocy → częstotliwość → skutek braku wsparcia

Z praktyki naszej kancelarii wynika, że właśnie brak tych elementów jest jednym z najczęstszych powodów niedoszacowania potrzeby wsparcia.

Jak WZON powinien oceniać wykonanie czynności?

Samo wykonanie pojedynczego ruchu nie oznacza jeszcze samodzielności.

Skład ustalający powinien ocenić między innymi:

• czy osoba rozpoznaje potrzebę wykonania czynności;
• czy samodzielnie ją inicjuje;
• czy rozumie jej cel;
• czy zachowuje właściwą kolejność działań;
• czy wykonuje wszystkie niezbędne etapy;
• czy kończy czynność;
• czy działa skutecznie;
• czy zachowuje bezpieczeństwo;
• czy wykonanie nie trwa nadmiernie długo;
• czy potrzebuje przypominania, instruowania, nadzoru lub pomocy fizycznej;
• czy sprzęt wspomagający rzeczywiście kompensuje ograniczenie.

Przykład:

Osoba może samodzielnie połknąć tabletkę, ale nadal nie stosować terapii samodzielnie, jeżeli ktoś inny musi:

• ustalić właściwy lek i dawkę;
• wyjąć tabletkę z opakowania;
• podać ją o określonej godzinie;
• przypomnieć o przyjęciu;
• sprawdzić, czy lek został połknięty;
• zapobiec przyjęciu kolejnej dawki.

Podobnie wejście pod prysznic nie oznacza samodzielnego wykonania higieny, jeżeli osoba nie potrafi umyć całego ciała, osuszyć się albo bezpiecznie wyjść z kabiny.

PPW-K krok po kroku – jak wypełnić poszczególne części?

Część I – instrukcja wypełniania PPW-K

Należy odnieść się do każdej ponumerowanej pozycji i zaznaczyć odpowiedź odpowiadającą rzeczywistemu funkcjonowaniu.

Nie warto pozostawiać pustych rubryk. Brak odpowiedzi może zostać potraktowany jako brak informacji, a nie jako potwierdzenie trudności.

Jeżeli formularz przewiduje możliwość dopisania wyjaśnienia, opis powinien być konkretny i oparty na codziennych sytuacjach.

Część II – niemożność samodzielnego sporządzenia samooceny

Tę część należy wypełnić, gdy osoba z przyczyn związanych ze stanem zdrowia lub funkcjonowaniem nie jest w stanie samodzielnie dokonać samooceny.

Może to dotyczyć między innymi osoby, która:

• nie rozumie pytań;
• nie potrafi ocenić własnych ograniczeń;
• nie komunikuje się w sposób pozwalający przekazać odpowiedzi;
• ma znaczne zaburzenia poznawcze;
• nie potrafi samodzielnie sformułować informacji o swoim funkcjonowaniu.

Przykład:

„Nie rozumiem treści formularza i nie potrafię samodzielnie ocenić swojego funkcjonowania z powodu znacznych zaburzeń poznawczych.”

Albo:

„Nie komunikuję się w sposób pozwalający na samodzielne sporządzenie samooceny. Informacje przekazuje córka, która sprawuje codzienną opiekę i zna rzeczywisty zakres potrzebnej pomocy.”

Nie należy utożsamiać niemożności samodzielnego sporządzenia samooceny z samą pomocą techniczną przy pisaniu. Jeżeli osoba rozumie pytania, samodzielnie formułuje odpowiedzi, a ktoś jedynie je zapisuje, trzeba to wyraźnie odróżnić.

Część III – dane identyfikacyjne

Dane należy przepisać zgodnie z dokumentami. Warto dokładnie sprawdzić:

• imię i nazwisko;
• numer PESEL;
• adres;
• dane kontaktowe;
• numer i serię dokumentu, jeżeli są wymagane;
• dane osoby działającej w imieniu zainteresowanego.

Błąd w danych może opóźnić postępowanie.

Część IV – ogólna ocena funkcjonowania

Odpowiedź powinna być zgodna z opisami zamieszczonymi w dalszych częściach.

Jeżeli osoba wskazuje, że funkcjonuje „dobrze”, a następnie opisuje całkowite wyręczanie w higienie, ubieraniu, leczeniu, prowadzeniu domu i załatwianiu spraw, dokument staje się wewnętrznie niespójny.

Nie oznacza to jednak, że należy automatycznie wybierać najniższą ocenę. Odpowiedź powinna odpowiadać rzeczywistemu, całościowemu funkcjonowaniu.

Część V – technologie wspomagające

Należy wymienić wszystkie używane urządzenia, rozwiązania i technologie, na przykład:

• balkonik;
• wózek;
• kule;
• podnośnik;
• łóżko rehabilitacyjne;
• aparat słuchowy;
• protezę lub ortezę;
• koncentrator tlenu;
• pompę insulinową;
• siedzisko prysznicowe;
• poręcze;
• system komunikacji alternatywnej i wspomagającej;
• aplikację przypominającą o lekach;
• telefon z uproszczonym interfejsem;
• urządzenie sterowane wzrokiem.

Nie wystarczy podać nazwy sprzętu. Trzeba wyjaśnić, czy dzięki niemu czynność jest wykonywana samodzielnie.

Przykład:

„Poruszam się z balkonikiem, ale wyłącznie przy asekuracji. Mąż ustawia urządzenie, pomaga mi pokonać progi i podtrzymuje mnie przy skręcaniu. Bez jego obecności tracę równowagę.”

Albo:

„Aparat słuchowy poprawia rozumienie mowy tylko w cichym pomieszczeniu. W urzędzie, sklepie albo przy kilku rozmówcach nie rozumiem komunikatów i wymagam powtarzania oraz wyjaśniania informacji przez osobę towarzyszącą.”

Część VI – dolegliwości i częstotliwość ich występowania

W tej części można wskazać choroby i objawy, ale należy połączyć je z konkretnymi ograniczeniami.

Opis zbyt ogólny:

„Ból kręgosłupa, osłabienie, problemy z pamięcią.”

Opis bardziej użyteczny:

„Silny ból kręgosłupa występuje codziennie i nasila się podczas pochylania oraz stania. Uniemożliwia mi zakładanie spodni, skarpet i obuwia. Osłabienie nóg powoduje utratę równowagi kilka razy dziennie. Zaburzenia pamięci prowadzą do pomijania leków, zapominania o posiłkach i wielokrotnego zadawania tych samych pytań.”

Warto podać:

• jak często występuje objaw;
• ile trwa;
• co go nasila;
• jakie czynności ogranicza;
• czy przebieg jest zmienny;
• jak wyglądają dni lepsze i gorsze.

Część VII PPW-K – poruszanie się

W tej części należy opisać między innymi:

• zmianę pozycji w łóżku;
• przechodzenie do siadu;
• utrzymywanie pozycji siedzącej;
• wstawanie;
• utrzymywanie pozycji stojącej;
• chodzenie po domu;
• pokonywanie schodów;
• poruszanie się poza domem;
• korzystanie z transportu;
• chwytanie i manipulowanie przedmiotami.

Dobry opis powinien wskazywać:

• używany sprzęt;
• dystans możliwy do przejścia;
• konieczność asekuracji;
• liczbę odpoczynków;
• ból i zmęczenie;
• tempo;
• ryzyko upadku;
• możliwość pokonywania progów;
• możliwość wykonywania nawrotów;
• bezpieczeństwo poza domem;
• orientację w znanym i nieznanym otoczeniu.

Przykład:

„Po mieszkaniu przechodzę najwyżej około 10 metrów z balkonikiem i przy asekuracji męża. Nie pokonuję samodzielnie progów. Po dojściu do łazienki muszę odpoczywać przez kilka minut. W ostatnim miesiącu doszło do dwóch upadków podczas próby samodzielnego przejścia.”

Nie należy ograniczać odpowiedzi do zdania:

„Chodzę z balkonikiem.”

Takie stwierdzenie może błędnie sugerować, że sprzęt zapewnia pełną samodzielność.

Część VIII PPW-K – dbanie o siebie i własne zdrowie

Utrzymywanie higieny

Należy przeanalizować cały proces:

• przygotowanie przyborów;
• wejście do wanny lub kabiny;
• utrzymanie pozycji;
• umycie wszystkich części ciała;
• umycie włosów;
• osuszenie;
• wyjście z wanny lub kabiny;
• mycie twarzy i rąk;
• mycie zębów;
• golenie;
• czesanie;
• pielęgnację paznokci.

Przykład:

„Przy każdej kąpieli córka pomaga mi wejść do kabiny, myje plecy, nogi i stopy oraz osusza całe ciało. Samodzielnie myję jedynie twarz i przednią część tułowia. Bez asekuracji tracę równowagę.”

Ubieranie się

Należy uwzględnić:

• wybór ubrania;
• dostosowanie ubrania do pogody;
• rozpoznanie kolejności zakładania;
• założenie i zdjęcie odzieży;
• obsługę guzików, zamków i sznurowadeł;
• założenie skarpet i obuwia;
• używanie protez, ortez lub innych elementów.

Przykład:

„Nie dobieram ubrania odpowiednio do pogody. Nie zakładam samodzielnie spodni, skarpet ani butów. Mąż wybiera odzież, ubiera dolną część mojego ciała i zapina wszystkie zapięcia.”

Korzystanie z toalety

Trzeba opisać cały proces:

• rozpoznanie potrzeby;
• dotarcie do toalety;
• zdjęcie odzieży;
• przyjęcie pozycji;
• utrzymanie równowagi;
• higienę;
• ponowne ubranie;
• zmianę środków chłonnych;
• uporządkowanie miejsca.

Przykład:

„Przy każdej wizycie w toalecie wymagam doprowadzenia, podtrzymania przy siadaniu i wstawaniu, zdjęcia ubrania, oczyszczenia ciała oraz ponownego ubrania.”

Jedzenie i picie

Należy uwzględnić:

• rozpoznawanie potrzeby jedzenia i picia;
• inicjowanie posiłku;
• przygotowanie miejsca;
• krojenie i rozdrabnianie;
• otwieranie opakowań;
• korzystanie ze sztućców;
• nalewanie napojów;
• przeżuwanie i połykanie;
• ryzyko zakrztuszenia;
• przypominanie;
• nadzorowanie tempa.

Przykład:

„Nie pamiętam o posiłkach i nie inicjuję picia. Córka przygotowuje porcję, rozdrabnia pokarm, otwiera opakowania i przypomina o każdym posiłku. Podczas jedzenia pozostaje przy mnie z powodu powtarzającego się krztuszenia.”

Troska o własne zdrowie

Ta rubryka może obejmować:

• rozpoznawanie pogorszenia stanu zdrowia;
• przyjmowanie leków;
• przestrzeganie dawek;
• umawianie wizyt;
• przekazywanie lekarzowi informacji;
• stosowanie diety;
• wykonywanie zaleconych ćwiczeń;
• korzystanie ze sprzętu medycznego;
• unikanie zagrożeń;
• podejmowanie decyzji o wezwaniu pomocy.

Przykład:

„Nie rozpoznaję pogorszenia stanu zdrowia i nie pamiętam dawek leków. Syn przygotowuje wszystkie dawki, podaje je o właściwej godzinie i sprawdza przyjęcie. Umawia wizyty oraz przekazuje lekarzowi informacje o zmianach w moim funkcjonowaniu.”

Część IX PPW-K – aktywność w gospodarstwie domowym

Dokonywanie zakupów

Zakupy obejmują więcej niż samą płatność przy kasie. Trzeba ocenić:

• rozpoznanie potrzeby zakupu;
• przygotowanie listy;
• wybór właściwych produktów;
• ocenę cen;
• poruszanie się po sklepie;
• płatność;
• kontrolowanie reszty;
• przewiezienie zakupów;
• rozpakowanie i odłożenie produktów.

Przykład:

„Nie przygotowuję listy, nie wybieram właściwych produktów i nie kontroluję wydawanej kwoty. Córka planuje zakupy, prowadzi mnie po sklepie, płaci, przewozi produkty i odkłada je na miejsce.”

Przygotowywanie posiłków

Należy opisać możliwość:

• przygotowania kanapki;
• przygotowania napoju;
• podgrzania gotowego dania;
• krojenia produktów;
• korzystania z kuchenki;
• kontrolowania czasu;
• przyprawiania;
• podania posiłku;
• zachowania bezpieczeństwa.

Przykład:

„Nie przygotowuję samodzielnie nawet prostego posiłku. Nie posługuję się bezpiecznie nożem, a po włączeniu kuchenki zapominam o gotującej się potrawie. Wszystkie posiłki przygotowuje rodzina.”

Wykonywanie prac domowych

Należy uwzględnić:

• odkurzanie;
• mycie podłóg;
• ścieranie powierzchni;
• pranie;
• suszenie;
• prasowanie;
• zmianę pościeli;
• wynoszenie śmieci;
• dbanie o ubrania i obuwie.

Przykład:

„Nie odkurzam, nie myję podłóg, nie zmieniam pościeli i nie obsługuję pralki. Pochylanie powoduje silny ból i utratę równowagi. Wszystkie prace domowe wykonuje córka.”

Część X PPW-K – porozumiewanie się

Nie należy ograniczać oceny do zdolności wypowiadania słów.

Trzeba uwzględnić:

• rozumienie prostych i złożonych komunikatów;
• przekazywanie potrzeb;
• opisywanie bólu;
• utrzymywanie wątku;
• rozpoczynanie i kończenie rozmowy;
• rozumienie korespondencji;
• czytanie formularzy;
• pisanie;
• porozumiewanie się w hałasie;
• korzystanie z języka migowego;
• korzystanie z komunikacji alternatywnej;
• potrzebę udziału pośrednika.

Przykład:

„Wypowiadam pojedyncze słowa, ale nie przekazuję logicznie informacji o potrzebach i dolegliwościach. Podczas wizyt córka interpretuje moje komunikaty, odpowiada na pytania i doprecyzowuje informacje.”

Część XI PPW-K – funkcjonowanie w społeczeństwie

Nawiązywanie i utrzymywanie kontaktów

Należy opisać:

• inicjowanie rozmów;
• odpowiadanie na wiadomości;
• kontakt z osobami nieznajomymi;
• utrzymywanie relacji rodzinnych;
• rozpoznawanie intencji innych osób;
• rozumienie granic;
• reakcje na konflikt;
• potrzebę zachęcania i towarzyszenia.

Przykład:

„Nie inicjuję kontaktu i nie odpowiadam samodzielnie na wiadomości. Z powodu silnego lęku odmawiam spotkań. Siostra przypomina o kontaktach, organizuje je i pozostaje ze mną przez cały czas.”

Załatwianie spraw urzędowych

Należy uwzględnić:

• rozumienie pism;
• pilnowanie terminów;
• wypełnianie formularzy;
• korzystanie z profilu zaufanego;
• kontakt telefoniczny;
• wizyty w urzędach;
• rozumienie konsekwencji składanych oświadczeń;
• podejmowanie decyzji;
• podpisywanie dokumentów ze zrozumieniem.

Przykład:

„Nie rozumiem pism urzędowych i nie pilnuję terminów. Pełnomocnik odczytuje korespondencję, wyjaśnia jej znaczenie, przygotowuje wnioski i reprezentuje mnie w urzędzie.”

Organizowanie czasu wolnego

Należy opisać zarówno zdolność zaplanowania aktywności, jak i możliwość rzeczywistego uczestnictwa.

Przykład:

„Nie planuję samodzielnie wyjść. Bez zachęcania pozostaję biernie w domu. Rodzina wybiera aktywność, przygotowuje mnie, zapewnia transport i towarzyszy mi przez cały czas.”

Część XII PPW-K – funkcjonowanie poznawcze i psychiczne

Pamięć

Nie wystarczy napisać:

„Mam słabą pamięć.”

Trzeba wskazać konsekwencje:

• pomijanie albo podwajanie leków;
• zapominanie o posiłkach;
• pozostawianie włączonych urządzeń;
• gubienie drogi;
• zapominanie terminów;
• niepamiętanie rozmów;
• wielokrotne zadawanie tych samych pytań.

Koncentracja uwagi

Przykład:

„Po kilku minutach tracę wątek i przerywam działanie. Bez ukierunkowania pozostawiam odkręconą wodę, niedokończony posiłek albo otwarte drzwi.”

Myślenie i rozwiązywanie problemów

Należy opisać:

• rozumienie przyczyn i skutków;
• planowanie;
• porównywanie możliwości;
• rozumienie czasu;
• rozumienie wartości pieniędzy;
• ocenę ryzyka;
• reagowanie w sytuacji awaryjnej;
• podatność na oszustwa.

Przykład:

„Nie analizuję skutków decyzji i nie rozpoznaję próby oszustwa. Nie rozumiem wartości większych kwot. Wszystkie płatności i zobowiązania kontroluje syn.”

Opanowanie nowej umiejętności

Przykład:

„Nie zapamiętuję kolejnych etapów obsługi nowego urządzenia. Pomimo wielokrotnego pokazania za każdym razem wymagam ponownego instruowania krok po kroku.”

Kontrolowanie emocji i zachowania

Nie wystarczy ogólne stwierdzenie o problemach emocjonalnych.

Trzeba opisać:

• konkretne zachowania;
• sytuacje wyzwalające;
• częstotliwość;
• zagrożenia;
• interwencję drugiej osoby;
• czas potrzebny do uspokojenia;
• konsekwencje braku interwencji.

Przykład:

„W sytuacji przeciążenia krzyczę, uderzam w przedmioty i odpycham osoby próbujące mi pomóc. Opiekun rozpoznaje narastające napięcie, usuwa niebezpieczne przedmioty, ogranicza bodźce i stosuje wypracowany sposób wyciszenia.”

Część XIII PPW-K – wzrok i słuch

Należy opisać rzeczywisty wpływ zaburzeń sensorycznych na codzienne funkcjonowanie.

W przypadku wzroku może chodzić o:

• rozpoznawanie przeszkód;
• czytanie;
• rozpoznawanie twarzy;
• orientację w nowym miejscu;
• korzystanie z urządzeń;
• bezpieczne przechodzenie przez jezdnię.

W przypadku słuchu może chodzić o:

• rozumienie mowy;
• reagowanie na alarm;
• rozmowę telefoniczną;
• komunikację w hałasie;
• rozumienie komunikatów urzędowych;
• rozpoznawanie zagrożeń.

Przykład:

„Nie rozpoznaję nierówności i przeszkód znajdujących się poniżej linii wzroku. Poza domem wymagam prowadzenia oraz ostrzegania przed stopniami, krawężnikami i ruchem ulicznym.”

Samo wskazanie niedowidzenia albo niedosłuchu nie pokazuje jeszcze, jak ograniczenie wpływa na wykonywanie innych czynności.

Część XIV – inne informacje o funkcjonowaniu

Część XIV jest jednym z najważniejszych miejsc w PPW-K.

Należy w niej opisać ograniczenia, które:

• nie mieszczą się wprost w pozostałych rubrykach;
• zostały w formularzu połączone z innymi zagadnieniami;
• odpowiadają czynnościom osobno ocenianym przez WZON;
• występują tylko w określonych sytuacjach;
• mają charakter zmienny;
• wymagają stałego nadzoru albo szczególnego zabezpieczenia.

W części XIV warto opisać między innymi:

• możliwość pozostawania samemu w domu przez co najmniej dobę;
• korzystanie z telefonu, komputera i Internetu;
• dokonywanie transakcji finansowych;
• podejmowanie i realizowanie decyzji;
• planowanie dnia;
• inicjowanie posiłków, higieny i leczenia;
• tworzenie bliskich relacji;
• bezpieczeństwo własne i innych osób;
• zachowania agresywne, niebezpieczne lub oporujące;
• funkcjonowanie w dni lepsze i gorsze;
• ograniczenia występujące nocą.

Jeżeli miejsca w formularzu jest za mało, można przygotować podpisane uzupełnienie, na przykład pod tytułem:

„Uzupełnienie kwestionariusza PPW-K – opis codziennego funkcjonowania”

Załącznik powinien wskazywać dane osoby, której dotyczy, i odwoływać się do konkretnych części formularza. Nie powinien zastępować wypełnienia podstawowych rubryk PPW-K.

Część XV – trudności z dotarciem na ocenę WZON

Należy przedstawić konkretne i obiektywne przeszkody, takie jak:

• brak możliwości opuszczenia domu;
• brak windy;
• niemożność pokonania schodów;
• konieczność transportu sanitarnego;
• potrzeba korzystania z aparatury;
• znaczne zaburzenia zachowania;
• intensywny lęk;
• ryzyko poważnego pogorszenia stanu funkcjonalnego;
• konieczność pomocy dwóch osób.

Przykład:

„Nie schodzę samodzielnie z drugiego piętra, a budynek nie ma windy. Przeniesienie po schodach wymaga pomocy dwóch dorosłych osób i wiąże się z wysokim ryzykiem upadku.”

WZON wyznacza miejsce przeprowadzenia czynności oceniających, biorąc pod uwagę informacje zawarte we wniosku i PPW-K. W uzasadnionych przypadkach ocena może zostać przeprowadzona w miejscu pobytu osoby zainteresowanej.

Część XVI – oświadczenie i podpis

Przed podpisaniem należy sprawdzić:

• czy odpowiedziano na wszystkie pytania;
• czy zaznaczono właściwe warianty odpowiedzi;
• czy opisano pomoc rodziny;
• czy wskazano częstotliwość wsparcia;
• czy ogólna ocena jest zgodna z opisami szczegółowymi;
• czy wpisano datę i miejscowość;
• czy dokument został prawidłowo podpisany.

Jak PPW-K łączy się z 32 czynnościami WZON?

Poniższe zestawienie nie jest urzędową tabelą przeliczeniową. Pokazuje praktyczne powiązanie informacji z PPW-K z czynnościami ocenianymi później przez skład ustalający.

Zestawienie pokazuje, dlaczego PPW-K należy wypełniać szerzej niż wynikałoby to z samego tytułu pytania.

Przykładowo zaburzenia pamięci wpływają nie tylko na ocenę funkcji poznawczych, lecz także na:

• przyjmowanie leków;
• przygotowywanie posiłków;
• korzystanie z urządzeń;
• bezpieczeństwo;
• podejmowanie decyzji;
• załatwianie spraw;
• realizowanie planu dnia.

Jak opisywać rodzaj potrzebnego wsparcia?

WZON rozróżnia cztery rodzaje wsparcia.

W PPW-K nie wpisuje się współczynników punktowych. Trzeba natomiast przedstawić fakty umożliwiające ich prawidłowe ustalenie.

Zamiast:

„Potrzebuję pomocy przy kąpieli.”

Lepiej napisać:

„Przy każdej kąpieli córka pomaga mi wejść do kabiny, myje plecy, nogi i stopy, osusza ciało oraz podtrzymuje mnie podczas wyjścia. Kąpiel odbywa się przeciętnie cztery razy w tygodniu.”

Jak opisywać częstotliwość pomocy?

WZON ocenia częstotliwość wsparcia według kategorii:

• czasami;
• często;
• bardzo często;
• zawsze.

Przepisy nie sprowadzają tych kategorii do prostych, uniwersalnych progów liczbowych. Dlatego opis powinien zawierać konkretne dane.

Przykłady:

„Pomoc jest konieczna przy każdej kąpieli, przeciętnie cztery razy w tygodniu.”

„Przygotowanie, podanie i kontrolowanie leków są potrzebne przy wszystkich trzech dawkach każdego dnia.”

„W ostatnich 14 dniach samodzielne ubranie się było możliwe dwa razy. W pozostałych dniach córka zakładała mi spodnie, skarpety i obuwie.”

„Sprawy urzędowe występują kilka razy w roku, ale za każdym razem wymagają całkowitego przejęcia przez pełnomocnika.”

Częstotliwość należy odnosić do sytuacji, w których czynność powinna zostać wykonana. Jeżeli osoba załatwia sprawę urzędową rzadko, ale przy każdej takiej sprawie potrzebuje pełnego wyręczenia, trzeba to jasno zaznaczyć.

Jak opisać nadzór, przypominanie i motywowanie?

Nadzór, instruowanie i motywowanie również mogą stanowić realne wsparcie.

Nie wystarczy jednak napisać:

„Wymagam nadzoru.”

Trzeba wskazać:

• co robi druga osoba;
• jak długo pozostaje obecna;
• czemu zapobiega;
• jak często interweniuje;
• co stanie się bez jej obecności.

Przykład:

„Córka przygotowuje każdą dawkę leku, podaje ją o właściwej godzinie i sprawdza połknięcie. Bez tej kontroli pomijam lek albo przyjmuję kolejną dawkę, ponieważ nie pamiętam wcześniejszego przyjęcia.”

Motywowanie należy opisywać podobnie:

„Bez wielokrotnego przypomnienia nie wstaję z łóżka, nie jem i nie rozpoczynam higieny. Każdego ranka mąż przez około 40 minut kieruje mną etap po etapie.”

Jak opisać zmienne funkcjonowanie?

Nie należy ograniczać się do stwierdzenia:

„Raz jest lepiej, a raz gorzej.”

Trzeba podać:

• ile występuje dni lepszych i gorszych;
• jak długo trwają zaostrzenia;
• jakie czynności są wówczas niemożliwe;
• jakiej pomocy potrzeba w dni lepsze;
• jakiej pomocy potrzeba w dni gorsze;
• ile trwa odpoczynek;
• jak długo utrzymują się skutki wysiłku.

Przykład:

„W ostatnim miesiącu przez około 20 dni nie wstawałam samodzielnie z łóżka. W pozostałe dni przechodziłam do siadu po kilku próbach, ale nadal wymagałam podtrzymania przy wstawaniu. Zaostrzenia trwają zwykle od dwóch do pięciu dni.”

Jednorazowe wykonanie czynności w wyjątkowo dobrym dniu nie musi oznaczać trwałej samodzielności.

Czy pomoc rodziny należy wpisać do PPW-K?

Tak. Pomoc rodziny jest rzeczywistym wsparciem i powinna zostać opisana.

Nie można uznać osoby za samodzielną tylko dlatego, że bliscy od lat automatycznie:

• przygotowują ubrania;
• odmierzają leki;
• gotują;
• robią zakupy;
• płacą rachunki;
• wożą na wizyty;
• pilnują terminów;
• obsługują korespondencję;
• przypominają o higienie;
• zabezpieczają przed zagrożeniem.

Pomocne jest pytanie:

Co wydarzyłoby się, gdyby tej pomocy zabrakło przez kilka dni?

Jeżeli bez wsparcia czynność nie zostałaby rozpoczęta, zakończona, wykonana skutecznie albo wykonana bezpiecznie, nie można mówić o pełnej samodzielności.

Czy korzystanie ze sprzętu oznacza samodzielność?

Nie zawsze. Samo posiadanie wózka, balkonika lub aparatu słuchowego nie przesądza o samodzielności.

Trzeba ustalić, czy osoba samodzielnie:

• przygotowuje urządzenie;
• przesiada się;
• ustawia podnóżki;
• zapina pas;
• pokonuje progi;
• skręca i zatrzymuje się;
• opuszcza mieszkanie;
• korzysta z transportu;
• reaguje na awarię;
• konserwuje sprzęt.

Przykład:

„Poruszam się na wózku, ale nie wykonuję samodzielnie transferu z łóżka. Mąż podnosi mnie, przesadza, ustawia stopy i zapina pas. Nie pokonuję progów i nie opuszczam mieszkania bez pomocy.”

Jakich sformułowań unikać?

Należy unikać zdań takich jak:

• „jakoś sobie radzę”;
• „jest różnie”;
• „czasem ktoś pomaga”;
• „mam problemy z chodzeniem”;
• „rodzina robi wszystko”;
• „nie jestem samodzielny”;
• „mam ciężkie choroby”;
• „korzystam z balkonika”;
• „potrzebuję nadzoru”;
• „nie gotuję, bo zawsze robiła to żona”.

Takie stwierdzenia są zbyt ogólne. Nie pokazują rodzaju, zakresu ani częstotliwości wsparcia.

Nie należy również przedstawiać jako niezdolności sytuacji, która wynika wyłącznie z przyzwyczajenia albo rodzinnego podziału obowiązków.

Jeżeli ktoś nie gotował, ponieważ posiłki zawsze przygotował współmałżonek, ale w razie potrzeby potrafiłby bezpiecznie i skutecznie przygotować jedzenie, nie jest to samo w sobie dowód niesamodzielności.

Przykład słabego i prawidłowego opisu

Opis zbyt ogólny:

„Mam zwyrodnienie kręgosłupa i problemy z kąpielą. Czasami pomaga mi córka.”

Opis funkcjonalny:

„Nie wchodzę samodzielnie do kabiny prysznicowej i nie utrzymuję stabilnej pozycji podczas kąpieli. Silny ból i ograniczenie ruchu uniemożliwiają mi umycie pleców, nóg i stóp. Przy każdej kąpieli, przeciętnie trzy razy w tygodniu, córka pomaga mi wejść do kabiny, myje niedostępne części ciała, osusza mnie i asekuruje podczas wyjścia. Bez jej pomocy tracę równowagę i grozi mi upadek.”

Dobry opis nie polega na użyciu dramatycznych słów. Polega na precyzyjnym przedstawieniu faktów.

Jak prowadzić dziennik pomocy?

Przed wypełnieniem PPW-K warto przez 7–14 dni notować pomoc otrzymywaną każdego dnia.

Dziennik pomaga:

• ustalić rzeczywistą częstotliwość wsparcia;
• zauważyć czynności wykonywane automatycznie przez rodzinę;
• opisać różnice między dniami lepszymi i gorszymi;
• przygotować się do rozmowy ze składem ustalającym;
• uniknąć sprzeczności pomiędzy PPW-K a relacją podczas oceny.

Co dzieje się po złożeniu PPW-K?

Po złożeniu wniosku i kwestionariusza WZON wyznacza czynności oceniające.

Skład ustalający przeprowadza w jednym miejscu i czasie:

• obserwację;
• wywiad bezpośredni;
• ocenę funkcjonowania.

W ramach oceny osoba może zostać poproszona o wykonanie wybranych działań. Nie należy celowo odmawiać współpracy, ale nie należy też wykonywać czynności w sposób stwarzający zagrożenie.

Jeżeli wykonanie danego ruchu grozi upadkiem, urazem, dusznością albo innym poważnym następstwem, trzeba to jasno powiedzieć i opisać sposób wykonywania czynności w codziennym życiu.

Co zrobić po otrzymaniu decyzji WZON?

Jeżeli wynik odpowiada rzeczywistemu poziomowi potrzeby wsparcia i wynosi co najmniej 70 punktów, po uzyskaniu ostateczności decyzji można złożyć elektroniczny wniosek do ZUS.

Od 2026 r. o świadczenie wspierające mogą ubiegać się również osoby, które uzyskały od 70 do 77 punktów. Tym samym pełne ustawowe wdrażanie świadczenia obejmuje obecnie wszystkie poziomy od 70 do 100 punktów.

Wniosek do ZUS składa się dopiero po uzyskaniu ostatecznej decyzji WZON. Wcześniejsze złożenie wniosku może skutkować pozostawieniem go bez rozpatrzenia.

Warto również pilnować terminu trzech miesięcy. Dochowanie tego terminu może mieć znaczenie dla ustalenia świadczenia od wcześniejszego miesiąca, związanego ze złożeniem wniosku do WZON. W przypadku postępowania sądowego termin ten liczy się od uprawomocnienia rozstrzygnięcia dotyczącego poziomu potrzeby wsparcia.

Co zrobić, gdy WZON przyznał za mało punktów?

Od pierwszej decyzji WZON można złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni od jej doręczenia.

Wniosek składa się do wojewódzkiego zespołu, który wydał decyzję.

Nie należy ograniczać uzasadnienia do zdania:

„Nie zgadzam się z liczbą punktów.”

Skuteczne zakwestionowanie wyniku wymaga ustalenia:

• które czynności zostały ocenione błędnie;
• jaki rodzaj wsparcia przyjęto;
• jaki rodzaj wsparcia występuje w rzeczywistości;
• czy zaniżono częstotliwość;
• czy pominięto etap czynności;
• czy błędnie uznano sprzęt za zapewniający samodzielność;
• czy nie uwzględniono pomocy rodziny;
• czy pominięto zaburzenia inicjowania, planowania lub bezpieczeństwa.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy WZON wydaje decyzję ostateczną.

Jeżeli rozstrzygnięcie nadal jest niekorzystne, przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Termin wynosi miesiąc od dnia doręczenia decyzji wydanej po ponownym rozpatrzeniu sprawy. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem WZON, który wydał zaskarżoną decyzję.

Checklista przed złożeniem PPW-K

• Odpowiedź znajduje się przy każdej ponumerowanej pozycji.
• Opisy dotyczą funkcjonowania, a nie tylko nazw chorób.
• Wskazano wszystkie etapy czynności, których osoba nie wykonuje.
• Opisano pomoc rodziny.
• Wskazano, kto pomaga i co dokładnie robi.
• Podano częstotliwość wsparcia.
• Opisano skutki pozostawienia bez pomocy.
• Uwzględniono bezpieczeństwo i ryzyko.
• Wskazano nadmiernie długi czas wykonywania czynności.
• Opisano przypominanie, instruowanie, motywowanie i nadzorowanie.
• Wyjaśniono, czy sprzęt rzeczywiście zapewnia samodzielność.
• Uwzględniono dni lepsze i gorsze.
• W części XIV opisano zagadnienia bez osobnej rubryki.
• Ogólna ocena funkcjonowania jest zgodna z opisami szczegółowymi.
• Dokument został podpisany.

Podsumowanie – jak dobrze wypełnić PPW-K?

Dobry PPW-K nie polega na kopiowaniu gotowych odpowiedzi. Opis musi odpowiadać indywidualnemu i rzeczywistemu funkcjonowaniu konkretnej osoby.

Przy każdej czynności należy ustalić:

• czy osoba rozpoznaje potrzebę jej wykonania;
• czy samodzielnie ją inicjuje;
• które etapy wykonuje;
• których etapów nie wykonuje;
• jakiej pomocy potrzebuje;
• kto udziela wsparcia;
• jak często pomoc jest konieczna;
• co wydarzy się bez pomocy;
• czy czynność jest wykonywana bezpiecznie;
• czy czynność jest wykonywana skutecznie i w rozsądnym czasie;
• czy sprzęt zapewnia pełną, czy tylko częściową kompensację.

PPW-K i formularz 32 czynności WZON są odrębnymi dokumentami, ale pozostają ze sobą ściśle powiązane. Im dokładniej samoocena pokazuje codzienne bariery, tym mniejsze ryzyko, że ważna potrzeba wsparcia zostanie przeoczona albo niedoszacowana.

Pomoc kancelarii przy PPW-K i odwołaniu od punktacji WZON

Z praktyki Kancelarii Lexago wynika, że wiele osób zaniża zakres potrzebnej pomocy, ponieważ opisuje choroby zamiast codziennego funkcjonowania albo uznaje wieloletnią pomoc rodziny za coś oczywistego, czego nie trzeba wykazywać.

Nasz zespół pomaga:

• przeanalizować każdą część formularza PPW-K;
• przygotować indywidualny opis funkcjonalny;
• ustalić, które informacje mają znaczenie dla 32 czynności WZON;
• opisać rodzaj i częstotliwość wsparcia;
• przygotować uzupełnienie do PPW-K;
• przygotować osobę i jej opiekuna do wywiadu oraz obserwacji;
• przeanalizować formularz punktowy i uzasadnienie decyzji;
• sporządzić wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy;
• przygotować odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych.

Jeżeli potrzebujesz pomocy przy wypełnieniu PPW-K albo przyznana liczba punktów nie odpowiada rzeczywistemu poziomowi niesamodzielności, skontaktuj się z Kancelarią Lexago. Przeanalizujemy całą sprawę — od opisu codziennego funkcjonowania po postępowanie odwoławcze.

Najczęściej zadawane pytania – FAQ

Czy PPW-K zawiera 32 czynności punktowane przez WZON?

Nie. PPW-K jest kwestionariuszem samooceny. Odrębny formularz obejmujący 32 czynności wypełnia skład ustalający WZON po przeprowadzeniu obserwacji, wywiadu i oceny funkcjonowania.

Czy w PPW-K należy wpisywać pomoc otrzymywaną od rodziny?

Tak. Pomoc rodziny jest realnym wsparciem i powinna zostać dokładnie opisana. Należy wskazać, kto pomaga, co robi, jak często oraz co dzieje się bez tej pomocy.

Czy samo rozpoznanie ciężkiej choroby wystarczy do uzyskania wysokiej punktacji?

Nie. Punktacja dotyczy ograniczeń w codziennym funkcjonowaniu. Trzeba wykazać, jak choroba wpływa na konkretne czynności oraz jakiego rodzaju i jak częstego wsparcia wymaga osoba.

Ile czasu jest na zakwestionowanie decyzji WZON?

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy należy złożyć w terminie 14 dni od doręczenia pierwszej decyzji. Od decyzji wydanej po ponownym rozpatrzeniu sprawy można odwołać się do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych w terminie miesiąca.

Stan prawny: 3 sierpnia 2026 r. Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej analizy prawnej oraz funkcjonalnej.