Świadczenie wspierające w prywatnym domu opieki? Ważny wyrok przeciwko ZUS

Z literalnego brzmienia art. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniu wspierającym wynika bowiem, że świadczenie nie przysługuje osobie umieszczonej między innymi w placówce zapewniającej całodobową opiekę osobom z niepełnosprawnościami, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku, o której mowa w przepisach o pomocy społecznej. Przepis nie rozróżnia placówek publicznych i prywatnych ani nie uzależnia wyłączenia od źródła finansowania pobytu.

Sąd Okręgowy w Szczecinie w wyroku z 2 czerwca 2026 r., sygn. akt VI U 1800/25, nie zaakceptował jednak automatycznego zastosowania tego wyłączenia. Sąd zmienił odmowną decyzję ZUS i przyznał świadczenie osobie przebywającej w prywatnej placówce działającej na zasadach komercyjnych, której pobyt nie był finansowany ze środków państwa ani samorządu. Wyrok został opublikowany w oficjalnym Portalu Orzeczeń Sądów Powszechnych oraz w bazie SAOS. ( Orzeczenia )

Co stanowi art. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniu wspierającym?

Zgodnie z art. 5 pkt 1 ustawy świadczenie wspierające nie przysługuje, jeżeli osoba została umieszczona:

• w domu pomocy społecznej,
• w rodzinnym domu pomocy,
• w zakładzie opiekuńczo-leczniczym,
• w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym,
• w placówce zapewniającej całodobową opiekę osobom z niepełnosprawnościami, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku, o której mowa w przepisach o pomocy społecznej,
• w zakładzie karnym, zakładzie poprawczym, areszcie śledczym albo schronisku dla nieletnich. ( ELI )

Problem polega na tym, że ustawodawca nie dopisał, iż wyłączenie dotyczy wyłącznie pobytu finansowanego ze środków publicznych. Nie przewidział również wyjątku dla osoby, która sama albo przy pomocy rodziny pokrywa pełną, komercyjną opłatę za pobyt.

W rezultacie ZUS i organy administracji przyjmują najczęściej prostą zasadę: skoro dana osoba przebywa w placówce wymienionej w art. 5 pkt 1, świadczenie jej nie przysługuje. Oficjalne odpowiedzi Biura Pełnomocnika Rządu nadal prezentują właśnie takie stanowisko. ( Pełnomocnik ds. Osób Niepełnosprawnych )

Jaki jest cel świadczenia wspierającego?

Świadczenie wspierające ma służyć częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych osoby z niepełnosprawnością. Przysługuje osobie pełnoletniej posiadającej decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia od 70 do 100 punktów.

Z uzasadnienia projektu ustawy wynika, że świadczenie miało być kierowane bezpośrednio do osoby z niepełnosprawnością. Jednym z celów reformy było jej upodmiotowienie i umożliwienie jej decydowania o sposobie wykorzystania otrzymywanego wsparcia.

Właśnie ten cel stał się jednym z najważniejszych argumentów przemawiających przeciwko automatycznej odmowie świadczenia osobie, która prywatnie finansuje całodobową opiekę.

Osoba taka nadal ponosi szczególne wydatki wynikające z niepełnosprawności. Często są one nawet wyższe niż koszty pomocy świadczonej w miejscu zamieszkania. Samo przeniesienie opieki z prywatnego mieszkania do zarejestrowanej placówki nie powoduje, że potrzeby życiowe i koszty związane z niepełnosprawnością znikają.

Czego dotyczyła sprawa VI U 1800/25?

Sprawa rozpoznawana przez Sąd Okręgowy w Szczecinie dotyczyła osoby, u której ustalono 84 punkty poziomu potrzeby wsparcia . ZUS nie kwestionował przyznanej punktacji ani tego, że przekraczała ona wymagany próg 70 punktów. ( Orzeczenia )

Przyczyną odmowy był pobyt w prywatnej placówce zapewniającej całodobową opiekę.

Placówka prowadziła działalność na zasadach rynkowych. Pobyt pensjonariuszki nie był pokrywany z dotacji, subwencji, kontraktu z Narodowym Funduszem Zdrowia ani z innych środków państwa lub jednostek samorządu terytorialnego. Cały koszt opieki był ponoszony prywatnie. ( Prawo Pracy - Prawnik ZUS Szczecin )

ZUS uznał jednak, że już samo przebywanie w placówce objętej przepisami o pomocy społecznej wyklucza prawo do świadczenia.

Sąd Okręgowy w Szczecinie nie podzielił tego stanowiska i zmienił decyzję odmowną.

Dlaczego sąd przyznał świadczenie wspierające?

Brak podwójnego finansowania ze środków publicznych

Najważniejszym argumentem było stwierdzenie, że w rozpoznawanej sprawie nie występowało ryzyko podwójnego finansowania opieki przez państwo .

Jeżeli koszty pobytu są już pokrywane lub dofinansowywane przez państwo, samorząd albo NFZ, wypłata dodatkowego świadczenia może zostać uznana za równoległe finansowanie tych samych potrzeb ze środków publicznych.

W sprawie VI U 1800/25 państwo nie ponosiło jednak kosztów utrzymania pensjonariuszki. Placówka działała komercyjnie, a opłata była pokrywana prywatnie. Sąd uznał więc, że przyznanie świadczenia nie prowadzi do dublowania wydatków publicznych. ( Prawo Pracy - Prawnik ZUS Szczecin )

Cel ustawy był ważniejszy niż automatyczne zastosowanie przepisu

Sąd zastosował wykładnię celowościową. Oznacza to, że nie ograniczył się do dosłownego odczytania pojedynczego przepisu, ale zbadał, jaki cel miała realizować ustawa.

Skoro świadczenie ma pomagać w pokrywaniu szczególnych wydatków osoby z niepełnosprawnością, to odmowa wobec osoby samodzielnie finansującej bardzo kosztowną, całodobową opiekę prowadziłaby do rezultatu sprzecznego z tym celem.

Sąd uznał zatem, że art. 5 pkt 1 nie powinien być stosowany mechanicznie bez zbadania, kto w rzeczywistości finansuje pobyt i opiekę.

Równe traktowanie osób wymagających całodobowego wsparcia

W uzasadnieniu zwrócono uwagę na różnicę między osobą, która opłaca całodobową opiekę we własnym mieszkaniu, a osobą, która korzysta z podobnej pomocy w prywatnym domu opieki.

Pierwsza z tych osób może co do zasady pobierać świadczenie. Druga – według wykładni ZUS – miałaby zostać go pozbawiona wyłącznie ze względu na miejsce świadczenia opieki.

Tymczasem obie mogą mieć identyczny poziom potrzeby wsparcia, ponosić podobne koszty i wymagać stałego udziału opiekunów. Sąd uznał, że takie rozróżnienie może prowadzić do nieuzasadnionego nierównego traktowania.

Stanowisko ZUS i administracji a stanowisko sądu

Wyrok nie uchylił art. 5 pkt 1 i nie zmienił oficjalnych zasad stosowanych przez ZUS. Pokazał jednak, że istnieją poważne podstawy do kwestionowania decyzji wydawanych bez zbadania indywidualnej sytuacji mieszkańca.

Czy każda prywatna placówka daje podstawę do odwołania?

Nie każdy pobyt w prywatnej placówce będzie oceniany tak samo.

Samo posługiwanie się przez ośrodek określeniem „prywatny dom seniora” nie przesądza jeszcze o prawie do świadczenia. Konieczne jest ustalenie:

• na jakiej podstawie prawnej działa placówka,
• czy posiada zezwolenie wojewody i figuruje w rejestrze,
• jaki charakter ma umowa zawarta z mieszkańcem,
• kto ponosi miesięczne opłaty,
• czy opłata jest pełna, czy tylko częściowa,
• czy placówka korzysta z dotacji, subwencji albo finansowania samorządowego,
• czy część świadczeń jest finansowana przez NFZ,
• czy dana osoba została skierowana do placówki decyzją administracyjną,
• czy pobyt odbywa się wyłącznie na podstawie prywatnej umowy.

Im bardziej pobyt ma charakter w pełni komercyjny, a państwo ani samorząd nie pokrywają kosztów opieki, tym silniejsze mogą być argumenty wynikające z wyroku VI U 1800/25.

Jakie dokumenty warto zgromadzić?

W sprawie przeciwko ZUS kluczowe jest udowodnienie rzeczywistego sposobu finansowania pobytu. Z praktyki naszej kancelarii wynika, że samo oświadczenie rodziny może być niewystarczające.

Do odwołania warto dołączyć w szczególności:

• umowę zawartą z placówką,
• regulamin pobytu,
• faktury lub rachunki wystawiane za pobyt,
• potwierdzenia przelewów,
• zaświadczenie placówki o pełnej odpłatności,
• zaświadczenie o braku finansowania pobytu z dotacji lub środków samorządowych,
• informację, czy placówka ma kontrakt z NFZ,
• dokument wskazujący, kto faktycznie pokrywa opłaty,
• decyzję ZUS odmawiającą świadczenia,
• decyzję WZON ustalającą poziom potrzeby wsparcia,
• korespondencję z ZUS dotyczącą pobytu w placówce.

Zaświadczenie wystawione przez dom opieki powinno być możliwie konkretne. Samo zdanie, że placówka jest „prywatna”, może nie wystarczyć. Dokument powinien wskazywać, czy pobyt danego mieszkańca jest finansowany z jakichkolwiek środków publicznych.

Ile wynosi świadczenie wspierające w 2026 roku?

Od 1 marca 2026 r. renta socjalna, stanowiąca podstawę obliczenia świadczenia, wynosi 1978,49 zł. Ustawa nakazuje zaokrąglać ustaloną kwotę świadczenia do pełnych złotych w górę. ( zus.pl )

Osobie, której w sprawie VI U 1800/25 ustalono 84 punkty, odpowiada zatem obecnie świadczenie w wysokości 1583 zł miesięcznie .

Świadczenie jest niezależne od dochodu, zwolnione z podatku dochodowego i wolne od egzekucji komorniczej. Można je łączyć między innymi z emeryturą, rentą socjalną i świadczeniem uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji. ( zus.pl )

Czy trzeba najpierw uzyskać decyzję WZON?

Tak. Wniosek do ZUS można złożyć dopiero po uzyskaniu ostatecznej decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia.

Prawidłowa kolejność wygląda następująco:

1. Osoba składa do WZON wniosek o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia.
2. WZON wydaje decyzję wskazującą liczbę punktów.
3. Decyzja musi stać się ostateczna.
4. Dopiero następnie składa się elektroniczny wniosek o świadczenie do ZUS.

Ustawa stanowi, że wniosek do ZUS można złożyć nie wcześniej niż w miesiącu, w którym decyzja o poziomie potrzeby wsparcia stała się ostateczna.

Wniosek do ZUS składa się wyłącznie elektronicznie przez eZUS, portal Emp@tia albo bankowość elektroniczną.

Jeżeli wniosek zostanie złożony w ciągu trzech miesięcy od ostateczności decyzji WZON, świadczenie może zostać przyznane z wyrównaniem od miesiąca, od którego ustalono uprawniający poziom potrzeby wsparcia. Po przekroczeniu tego terminu prawo ustala się co do zasady od miesiąca złożenia wniosku do ZUS. ( zus.pl )

ZUS odmówił świadczenia. Gdzie złożyć odwołanie?

Od decyzji ZUS należy odwołać się do sądu okręgowego – sądu pracy i ubezpieczeń społecznych – za pośrednictwem oddziału ZUS, który wydał decyzję.

Termin wynosi jeden miesiąc od dnia doręczenia decyzji . Odwołanie może zostać złożone pisemnie albo ustnie do protokołu w ZUS. Postępowanie jest co do zasady wolne od opłat sądowych. ( zus.pl )

W odwołaniu należy zażądać zmiany decyzji i przyznania prawa do świadczenia. Nie wystarczy jednak samo powołanie sygnatury VI U 1800/25.

Trzeba wykazać podobieństwo własnej sytuacji do sprawy rozpoznanej w Szczecinie, w szczególności:

• pełną komercyjność pobytu,
• brak dofinansowania publicznego,
• brak pokrywania kosztów przez państwo, samorząd lub NFZ,
• rzeczywiste ponoszenie opłat przez osobę z niepełnosprawnością albo jej rodzinę,
• brak ryzyka podwójnego finansowania,
• wysokie koszty pozostające w bezpośrednim związku z potrzebą całodobowej opieki.

Odwołanie od decyzji ZUS a odwołanie od decyzji WZON

W praktyce często mylone są dwa odrębne rodzaje postępowań.

Zaniżona liczba punktów

Jeżeli problemem jest zbyt niska ocena poziomu potrzeby wsparcia, spór dotyczy decyzji WZON . W pierwszej kolejności można złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, a następnie – jeżeli decyzja nadal jest niekorzystna – odwołanie do sądu.

W takim postępowaniu trzeba wykazywać ograniczenia w wykonywaniu konkretnych czynności codziennego funkcjonowania oraz prawidłowy rodzaj i częstotliwość wymaganej pomocy.

Odmowa z powodu pobytu w placówce

Jeżeli osoba ma już co najmniej 70 punktów, ale ZUS odmawia wypłaty z powodu pobytu w domu opieki, spór dotyczy decyzji ZUS .

W tej sprawie nie kwestionuje się punktacji. Przedmiotem postępowania jest wykładnia art. 5 pkt 1 ustawy oraz sposób finansowania pobytu.

Prawidłowe rozpoznanie, z którym rodzajem sporu mamy do czynienia, jest podstawą skutecznego przygotowania pisma.

Czy wyrok VI U 1800/25 zmienił prawo?

Nie. Wyrok nie zmienił treści ustawy i nie wiąże automatycznie ZUS w innych sprawach.

Polski system prawa nie opiera się na zasadzie, zgodnie z którą jeden wyrok sądu okręgowego ustanawia regułę obowiązującą wszystkie sądy i organy.

Orzeczenie wiąże przede wszystkim strony konkretnego postępowania. Dla innych osób jest jednak ważnym argumentem pokazującym, że literalna interpretacja art. 5 pkt 1 nie jest jedyną możliwą.

W dostępnych publicznie źródłach nie ma obecnie jednoznacznego potwierdzenia prawomocności tego wyroku. Nie należy więc przedstawiać go jako ostatecznie utrwalonej linii orzeczniczej. ( Orzeczenia )

Problem został również zauważony przez Rzecznika Praw Obywatelskich. RPO wskazał, że liczne skargi dotyczą wyłączenia osób przebywających w domach pomocy społecznej i placówkach całodobowej opieki, zwłaszcza gdy pobyt odbywa się na zasadach komercyjnych. Zdaniem RPO konieczna jest analiza charakteru placówki, trybu przyjęcia mieszkańca oraz zakresu ponoszonej odpłatności. ( Biuletyn Informacji Publicznej RPO )

Co zrobić po otrzymaniu decyzji odmownej?

Nie należy poprzestawać na informacji, że „pobyt w prywatnym domu opieki wyklucza świadczenie”. Decyzję trzeba przeanalizować indywidualnie.

W pierwszej kolejności należy sprawdzić:

• datę doręczenia decyzji,
• termin na odwołanie,
• dokładną podstawę odmowy,
• status prawny placówki,
• rzeczywiste źródła finansowania pobytu,
• treść zawartej umowy,
• dostępność dokumentów potwierdzających odpłatność,
• możliwość uzyskania zaświadczenia od placówki.

Z praktyki naszej kancelarii wynika, że szczególnego znaczenia nabiera odpowiednie przedstawienie faktów. Ogólne stwierdzenie, że dom opieki jest prywatny, nie wyjaśnia jeszcze, czy pobyt konkretnej osoby jest dofinansowywany i czy rzeczywiście występuje podwójne finansowanie.

Nasza kancelaria analizuje zarówno decyzje WZON dotyczące liczby punktów, jak i decyzje ZUS odmawiające wypłaty świadczenia. Pomagamy przygotować argumentację, zgromadzić właściwe dowody i dochodzić świadczenia odpowiadającego rzeczywistej sytuacji osoby z niepełnosprawnością.