Szanowni Państwo, Drodzy Klienci
Od czasu wprowadzenia nowych przepisów o świadczeniu wspierającym, działaliśmy bez wytchnienia, wspierając osoby potrzebujące w jego uzyskaniu. Był to dla nas czas wielkiego zaangażowania w Wasze sprawy.
Teraz nadszedł czas na zasłużony odpoczynek. Wykorzystujemy okres świąteczno-noworoczny na regenerację.
Informujemy, że do 9 stycznia Kancelaria jest nieczynna.
Wszystkich obecnych i przyszłych Klientów zapraszamy do kontaktu po wskazanej dacie. Z nową energią i przyjemnością zajmiemy się Państwa sprawami po naszym powrocie.
Życzymy Państwu spokojnych Świąt i pomyślności w Nowym Roku!
Copyright 2023. Wszelkie prawa zastrzeżone.
PRZECZYTAJ NAJNOWSZE
Komisja WZON, czyli skład ustalający poziom potrzeby wsparcia, może przyjechać do domu wtedy, gdy osoba składająca wniosek wyraziła zgodę na ustalenie poziomu potrzeby wsparcia w miejscu stałego pobytu. Jest to jedna z najważniejszych praktycznych informacji dla osób ubiegających się o decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia, ponieważ miejsce przeprowadzenia oceny może mieć istotne znaczenie dla prawidłowego pokazania rzeczywistego sposobu funkcjonowania osoby z niepełnosprawnością.
Podstawą jest art. 4c ust. 2 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Przepis ten przewiduje, że ustalenia poziomu potrzeby wsparcia dokonuje się, za zgodą osoby ubiegającej się o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia, w miejscu jej stałego pobytu na terenie Rzeczypospolitej Polskiej albo w siedzibie wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, albo w innym miejscu przez niego wyznaczonym.
W praktyce oznacza to, że osoba składająca wniosek o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia powinna zwrócić szczególną uwagę na część formularza dotyczącą zgody na przeprowadzenie oceny w miejscu stałego pobytu. Jeżeli taka zgoda zostanie wyrażona, WZON może wyznaczyć termin oceny w domu. Jeżeli zgoda nie zostanie wyrażona, zasadniczo należy liczyć się z oceną w siedzibie WZON albo w innym miejscu wskazanym przez organ.
Decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia jest kluczowym etapem poprzedzającym ubieganie się o świadczenie wspierające. To właśnie w tej decyzji WZON określa liczbę punktów w skali od 0 do 100. Od liczby punktów zależy, czy osoba z niepełnosprawnością będzie mogła ubiegać się o świadczenie wspierające oraz w jakiej wysokości świadczenie to będzie wypłacane.
Potrzeba wsparcia jest rozumiana jako następstwo braku lub utraty autonomii fizycznej, psychicznej, intelektualnej lub sensorycznej. Przy jej ustalaniu bierze się pod uwagę zdolność osoby do samodzielnego wykonywania czynności związanych z codziennym funkcjonowaniem, rodzaj wymaganego wsparcia, czas potrzebny na wykonanie czynności oraz konieczność korzystania ze wsparcia innej osoby albo technologii wspomagającej. Poziom potrzeby wsparcia ustala się w wartościach punktowych od 0 do 100.
Z tego powodu postępowanie przed WZON nie jest zwykłą formalnością. To etap, na którym należy jak najdokładniej pokazać, jak osoba funkcjonuje na co dzień, w jakich czynnościach wymaga pomocy, jak często pomoc jest potrzebna i czy bez tej pomocy czynność byłaby wykonana nieprawidłowo, niebezpiecznie, zbyt wolno albo w ogóle niemożliwa do wykonania.
Ocena poziomu potrzeby wsparcia w domu może lepiej pokazać rzeczywisty sposób funkcjonowania osoby z niepełnosprawnością. Siedziba WZON jest miejscem sztucznym z punktu widzenia codziennego życia. Osoba oceniana często mobilizuje się na czas badania, jest wcześniej przygotowana przez rodzinę, bywa ubrana, przewieziona, posadzona i zabezpieczona przez opiekunów. Taki obraz nie zawsze pokazuje pełną skalę codziennych trudności.
Dom jest natomiast naturalnym środowiskiem funkcjonowania. To tam widać, czy osoba samodzielnie zmienia pozycję ciała, przemieszcza się po mieszkaniu, korzysta z toalety, myje się, ubiera, przygotowuje posiłki, komunikuje potrzeby, reaguje na bodźce, kontroluje zachowanie, pozostaje sama, przyjmuje leki i organizuje dzień. Dla wielu osób, zwłaszcza z niepełnosprawnością ruchową, neurologiczną, psychiczną, intelektualną, sensoryczną albo sprzężoną, ocena domowa może być bardziej miarodajna niż krótkie badanie w urzędzie.
Nie oznacza to jednak, że WZON zawsze musi przyjechać do domu. Przepisy wskazują, że wojewódzki zespół wyznacza miejsce ustalenia poziomu potrzeby wsparcia, biorąc pod uwagę informacje zawarte we wniosku oraz w kwestionariuszu samooceny. Dlatego sama zgoda na ocenę domową może nie wystarczyć. W interesie osoby ubiegającej się o decyzję jest rzetelne opisanie, dlaczego ocena w domu jest uzasadniona.
Wniosek o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia zawiera część dotyczącą informacji o wyrażeniu zgody albo braku zgody na ustalenie poziomu potrzeby wsparcia w miejscu stałego pobytu. To właśnie w tym miejscu należy wskazać, że osoba wyraża zgodę na przeprowadzenie oceny w domu.
Warto przy tym pamiętać, że wniosek nie powinien być traktowany wyłącznie jako druk administracyjny. Informacje wpisane we wniosku i kwestionariuszu samooceny mają praktyczne znaczenie dla dalszego przebiegu postępowania. Przepisy przewidują, że do wniosku dołącza się kwestionariusz samooceny trudności w zakresie wykonywania czynności związanych z funkcjonowaniem, a kwestionariusz służy opisaniu ograniczenia lub utraty autonomii fizycznej, psychicznej, intelektualnej lub sensorycznej, a także oczekiwanego wsparcia i jego częstotliwości.
Jeżeli osoba z niepełnosprawnością nie jest w stanie bezpiecznie stawić się w siedzibie WZON albo samo stawiennictwo wymaga dużego zaangażowania opiekunów, transportu medycznego, znacznego wysiłku, ryzyka pogorszenia stanu zdrowia lub powoduje silną dezorganizację funkcjonowania, powinno to zostać opisane już na etapie składania wniosku. W sprawach dotyczących świadczenia wspierającego ogólnikowe sformułowania zazwyczaj nie są wystarczające. Znacznie większe znaczenie ma konkretny opis codziennych ograniczeń.
Oceny nie dokonuje „komisja” w potocznym znaczeniu, lecz skład ustalający poziom potrzeby wsparcia. Zgodnie z rozporządzeniem przewodniczący wojewódzkiego zespołu albo osoba przez niego upoważniona wyznacza co najmniej dwuosobowy skład ustalający spośród specjalistów do spraw ustalania poziomu potrzeby wsparcia. Skład ten powinien być dobrany z uwzględnieniem informacji zawartych we wniosku i kwestionariuszu samooceny.
Specjaliści mogą wywodzić się z różnych zawodów wskazanych w przepisach, między innymi z obszaru fizjoterapii, psychologii, pedagogiki, pedagogiki specjalnej, pracy socjalnej, doradztwa zawodowego albo pielęgniarstwa. Co istotne, do składu ustalającego nie powinno się wyznaczać specjalistów wykonujących ten sam zawód. Ma to zapewnić szersze spojrzenie na funkcjonowanie osoby ocenianej.
W czasie czynności oceniających członek składu ustalającego, na wezwanie osoby zainteresowanej, ma obowiązek przedstawić dokument potwierdzający wyznaczenie go do składu ustalającego. Przed rozpoczęciem czynności skład dokonuje także weryfikacji tożsamości osoby zainteresowanej.
Ocena poziomu potrzeby wsparcia powinna obejmować obserwację, wywiad bezpośredni oraz ocenę funkcjonowania. Wszystkie te czynności powinny zostać dokonane w jednym miejscu i czasie. Nie jest to więc wyłącznie rozmowa ani wyłącznie analiza dokumentów medycznych. Celem jest ustalenie, jak osoba rzeczywiście funkcjonuje w czynnościach życia codziennego.
Obserwacja polega na dokonaniu spostrzeżeń dotyczących zachowania, sposobu funkcjonowania oraz angażowania się osoby w wykonywanie czynności związanych z obszarami codziennego funkcjonowania. Wywiad bezpośredni polega na uzyskaniu od osoby zainteresowanej informacji o jej zachowaniu, sposobie funkcjonowania i wykonywaniu czynności. Jeżeli nie można uzyskać takich informacji od osoby zainteresowanej, przepisy dopuszczają uzyskanie ich od opiekuna faktycznego.
Ocena funkcjonowania polega natomiast na kierowaniu do osoby zainteresowanej poleceń wykonania określonych działań dotyczących czynności codziennego funkcjonowania. Chodzi o ocenę sposobu wykonania czynności, zaangażowania osoby oraz jej zdolności do samodzielnego działania. Po przeprowadzeniu czynności każdy członek składu sporządza pisemną opinię, a następnie skład wypełnia formularz ustalenia poziomu potrzeby wsparcia.
Ocena dotyczy wielu obszarów codziennego funkcjonowania. W praktyce chodzi zarówno o czynności związane z poruszaniem się, samoobsługą, higieną, jedzeniem, ubieraniem, korzystaniem z toalety i leczeniem, jak również o komunikację, rozumienie bodźców, podejmowanie decyzji, kontrolowanie zachowań, utrzymywanie relacji, prowadzenie gospodarstwa domowego, dokonywanie transakcji finansowych, załatwianie spraw urzędowych czy organizowanie dnia.
Przepisy nie ograniczają się do pytania, czy osoba „jakoś” wykonuje daną czynność. Istotne jest, czy wykonuje ją samodzielnie, świadomie, bezpiecznie, efektywnie i w standardowym czasie, z uwzględnieniem wieku oraz rodzaju niepełnosprawności. Jeżeli osoba wykonuje czynność tylko dzięki pomocy opiekuna, pod stałym nadzorem, z ryzykiem upadku, z dezorganizacją zachowania, po wielokrotnych instrukcjach albo przy użyciu technologii wspomagającej, nie powinno być to opisywane jako pełna samodzielność.
Właśnie dlatego ocena w domu może mieć tak duże znaczenie. W warunkach domowych łatwiej wykazać, że trudność nie jest abstrakcyjna, lecz realna i powtarzalna. Można zobaczyć bariery w mieszkaniu, sposób przemieszczania się, korzystanie ze sprzętu pomocniczego, zależność od opiekuna, trudności w komunikacji lub dezorganizację przy prostych czynnościach.
Tak. Zawiadomienie o terminie i miejscu ustalenia poziomu potrzeby wsparcia powinno zostać doręczone osobie zainteresowanej, jej przedstawicielowi ustawowemu albo osobie upoważnionej do reprezentowania pełnoletniej osoby niepełnosprawnej nie później niż siedem dni przed wyznaczonym terminem. Zasadą jest zawiadomienie za zwrotnym potwierdzeniem odbioru.
W uzasadnionych przypadkach lub na wniosek osoby zainteresowanej informacja o zawiadomieniu może być przekazana także telefonicznie, SMS-em, pocztą elektroniczną albo za pomocą systemu teleinformatycznego. Takie zawiadomienie wywołuje skutki prawne, jeżeli nie ma wątpliwości, że dotarło do właściwej osoby, we właściwej treści i w odpowiednim terminie. Z zawiadomienia telefonicznego powinna zostać sporządzona notatka.
W praktyce warto kontrolować korespondencję, telefon, wiadomości SMS, e-mail oraz konto w systemie, przez który składany był wniosek. Nieodebranie albo przeoczenie zawiadomienia może doprowadzić do poważnych problemów proceduralnych, w tym do uznania nieobecności za nieusprawiedliwioną.
Jeżeli osoba zainteresowana nie może być obecna w miejscu i terminie ustalenia poziomu potrzeby wsparcia z ważnych przyczyn lub z powodu zdarzeń losowych, należy usprawiedliwić nieobecność. Przepisy przewidują, że usprawiedliwienie powinno zostać zgłoszone w terminie czternastu dni od dnia wyznaczonego terminu. Jeżeli WZON uzna usprawiedliwienie za uzasadnione, wyznacza nowy termin. Jeżeli nie uzna usprawiedliwienia, może pozostawić sprawę bez rozpoznania.
Nie warto zatem pozostawiać takiej sytuacji bez reakcji. Jeżeli osoba była hospitalizowana, przebywała na rehabilitacji, doszło do nagłego pogorszenia zdrowia, wystąpiła infekcja, kryzys psychiczny, zdarzenie losowe albo inna obiektywna przeszkoda, należy jak najszybciej przedstawić WZON wyjaśnienie i dokumenty potwierdzające przyczynę nieobecności.
W praktyce najczęstszy problem polega na tym, że rodzina zakłada, iż skoro osoba jest poważnie chora, leżąca, niesamodzielna albo wymaga stałej opieki, to WZON sam powinien przyjechać do domu. Tymczasem organ opiera się na danych z wniosku i kwestionariusza. Jeżeli zgoda na ocenę domową nie została wyrażona albo trudności nie zostały jasno opisane, WZON może wyznaczyć badanie w swojej siedzibie.
Drugim problemem jest zbyt ogólny opis funkcjonowania. Sformułowania takie jak „wymaga pomocy”, „jest osobą chorą”, „ma trudności w codziennym życiu” albo „nie porusza się dobrze” nie pokazują jeszcze, jakiego wsparcia osoba potrzebuje, w jakich czynnościach i jak często. Przy ustalaniu poziomu potrzeby wsparcia znaczenie ma konkret. Inaczej ocenia się osobę, która wymaga jedynie przypomnienia o czynności, inaczej osobę wymagającą częściowej pomocy, a inaczej osobę wymagającą pełnego wyręczenia.
Trzecim problemem jest mylenie dokumentacji medycznej z opisem funkcjonowania. Dokumentacja medyczna jest ważna, ale sama diagnoza nie przesądza o liczbie punktów. Dwie osoby z tym samym rozpoznaniem mogą funkcjonować zupełnie inaczej. W postępowaniu o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia kluczowe jest wykazanie skutków niepełnosprawności w codziennym życiu.
Miejsce i sposób przeprowadzenia oceny mogą mieć znaczenie na etapie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a następnie ewentualnego odwołania do sądu. Jeżeli ocena została przeprowadzona w sposób powierzchowny, bez realnej obserwacji funkcjonowania, bez uwzględnienia informacji od opiekuna faktycznego albo w warunkach, które nie pozwalały rzetelnie ocenić codziennych ograniczeń, może to stanowić istotny argument w dalszym postępowaniu.
Nie chodzi jednak o automatyczne kwestionowanie każdej decyzji. Decyzję należy analizować spokojnie, przez pryzmat formularza, przyznanych punktów, rodzaju wsparcia, częstotliwości wsparcia oraz tego, czy opisane w decyzji funkcjonowanie odpowiada rzeczywistości. Czasami błąd dotyczy jednej lub kilku czynności, ale może mieć istotne znaczenie dla progu świadczenia wspierającego. W niektórych sprawach nawet niewielka różnica punktowa wpływa na wysokość świadczenia.
W odwołaniach ważne jest wykazanie, że osoba nie ma pełnej zdolności do samodzielnego wykonania konkretnych czynności, a potrzeba wsparcia wynika z niepełnosprawności, nie zaś wyłącznie z wieku, wygody, przyzwyczajenia albo organizacji życia rodzinnego. Argumentacja powinna być rzeczowa, osadzona w przepisach i powiązana z codziennym funkcjonowaniem.
Poniższy wzór można wykorzystać jako treść uzasadnienia przy składaniu wniosku o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia. Należy go dostosować do konkretnej sytuacji zdrowotnej i funkcjonalnej osoby zainteresowanej.
Przeprowadzenie oceny w miejscu stałego pobytu jest uzasadnione stanem zdrowia oraz rzeczywistym sposobem codziennego funkcjonowania osoby zainteresowanej. Osoba ta ma istotne trudności w samodzielnym przemieszczaniu się, wymaga pomocy innej osoby przy czynnościach życia codziennego, a stawiennictwo w siedzibie WZON wiązałoby się z nadmiernym obciążeniem, koniecznością organizacji pomocy osób trzecich oraz ryzykiem niemiarodajnej oceny jej faktycznych ograniczeń.
Ocena przeprowadzona w domu pozwoli na rzeczywiste ustalenie sposobu funkcjonowania osoby zainteresowanej w jej naturalnym środowisku, w szczególności w zakresie poruszania się po mieszkaniu, korzystania z toalety, wykonywania czynności higienicznych, ubierania się, przyjmowania posiłków, komunikowania potrzeb, organizacji dnia oraz korzystania ze wsparcia opiekuna i technologii wspomagających.
W sprawach o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia pomoc kompetnetnego eksperta może być istotna zwłaszcza wtedy, gdy osoba z niepełnosprawnością ma złożony stan zdrowia, występuje kilka rodzajów niepełnosprawności, rodzina nie wie, jak opisać codzienne funkcjonowanie, albo wydana decyzja wydaje się zaniżona. Nie chodzi wyłącznie o wypełnienie formularza. Chodzi o prawidłowe przełożenie codziennych trudności na język przepisów, formularza i kryteriów oceny.
Dobrze przygotowany wniosek i kwestionariusz samooceny powinny pokazywać nie tylko rozpoznania medyczne, ale przede wszystkim konsekwencje tych rozpoznań dla samodzielności. Właśnie ten element często decyduje o jakości materiału, na którym później pracuje WZON, a w razie sporu także sąd.
Pomoc kancelarii nie polega na obiecywaniu określonej liczby punktów. Tego rzetelnie nie można zagwarantować. Można natomiast zadbać o to, aby sprawa została przedstawiona kompletnie, logicznie i zgodnie z kryteriami, które WZON powinien brać pod uwagę przy ustalaniu poziomu potrzeby wsparcia.
Nie. Komisja WZON może przeprowadzić ocenę w domu, jeżeli osoba ubiegająca się o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia wyraziła zgodę na ocenę w miejscu stałego pobytu. WZON wyznacza miejsce oceny, biorąc pod uwagę informacje z wniosku i kwestionariusza samooceny. Dlatego warto dokładnie opisać, dlaczego ocena domowa jest potrzebna.
Zasadniczo zgoda na ocenę w miejscu stałego pobytu znajduje się we wzorze wniosku o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia. W praktyce warto jednak dodatkowo opisać przyczyny, dla których ocena powinna odbyć się w domu. Można to zrobić w treści wniosku, w kwestionariuszu samooceny albo w osobnym piśmie do WZON.
Co do zasady wywiad bezpośredni polega na uzyskaniu informacji od osoby zainteresowanej. Jeżeli jednak z uwagi na stan zdrowia nie można uzyskać od niej informacji, przepisy dopuszczają uzyskanie ich od opiekuna faktycznego. Ma to duże znaczenie w sprawach osób z poważnymi zaburzeniami poznawczymi, psychicznymi, intelektualnymi, neurologicznymi albo komunikacyjnymi.
W praktyce obecność opiekuna bywa bardzo ważna, zwłaszcza gdy osoba oceniana nie potrafi samodzielnie opisać swoich trudności albo zaniża zakres potrzebnego wsparcia. Przepisy przewidują możliwość uzyskania informacji od opiekuna faktycznego, jeżeli nie można uzyskać ich od osoby zainteresowanej. Warto jednak pamiętać, że opiekun powinien opisywać fakty, a nie zastępować oceny specjalistów.
Nie zawsze. Dokumentacja medyczna potwierdza choroby, rozpoznania i leczenie, ale poziom potrzeby wsparcia dotyczy przede wszystkim funkcjonowania w życiu codziennym. Kluczowe jest opisanie, jak choroba przekłada się na konkretne czynności, jakiego wsparcia osoba wymaga i jak często to wsparcie jest potrzebne.
Należy jak najszybciej skontaktować się z WZON i złożyć pismo wyjaśniające, dlaczego stawiennictwo w siedzibie jest niemożliwe albo nadmiernie utrudnione. W piśmie warto powołać się na zgodę na przeprowadzenie oceny w miejscu stałego pobytu oraz szczegółowo opisać ograniczenia zdrowotne i funkcjonalne.
Jeżeli osoba nie stawi się w wyznaczonym miejscu i terminie, powinna usprawiedliwić nieobecność w terminie czternastu dni od dnia wyznaczonego terminu. Jeżeli WZON uzna usprawiedliwienie, wyznaczy nowy termin. Jeżeli go nie uzna, może pozostawić sprawę bez rozpoznania.
Tak. Jeżeli ocena została przeprowadzona nierzetelnie, z pominięciem istotnych trudności, bez realnej obserwacji albo bez uwzględnienia informacji od opiekuna w sytuacji, gdy osoba sama nie była w stanie ich przekazać, może to mieć znaczenie w dalszym postępowaniu. Taki zarzut powinien być jednak konkretny i powiązany z wpływem uchybień na wynik sprawy.
Nie można tego zagwarantować. Wizyta domowa nie oznacza automatycznie wyższej punktacji. Może jednak pozwolić na bardziej realistyczne pokazanie sposobu funkcjonowania osoby z niepełnosprawnością, zwłaszcza gdy jej trudności ujawniają się przede wszystkim w codziennym środowisku domowym.
Komisja WZON może przyjechać do domu, jeżeli osoba ubiegająca się o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia wyraziła zgodę na ocenę w miejscu stałego pobytu. Zgoda ta powinna zostać prawidłowo zaznaczona we wniosku, a potrzeba przeprowadzenia oceny domowej powinna zostać rzeczowo uzasadniona w dokumentach składanych do WZON.
Dla sprawy o świadczenie wspierające istotne jest nie tylko samo posiadanie dokumentacji medycznej, lecz przede wszystkim prawidłowe przedstawienie codziennego funkcjonowania osoby z niepełnosprawnością. To od oceny tych ograniczeń zależy liczba punktów w decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia, a następnie możliwość uzyskania świadczenia wspierającego i jego wysokość.
W sprawach, w których stan zdrowia osoby jest poważny, funkcjonowanie jest złożone, a rodzina ma wątpliwości, jak opisać potrzebę wsparcia, warto rozważyć wcześniejsze przygotowanie wniosku, kwestionariusza samooceny oraz ewentualnego pisma o przeprowadzenie oceny w miejscu stałego pobytu. To często pozwala uniknąć błędów, które później trzeba naprawiać dopiero na etapie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy albo odwołania do sądu.